Η πόλη της Χίου, διοικητικό, οικονομικό και πνευματικό κέντρο ολόκληρου του νησιού, αποτελεί την πρωτεύουσα του, κατοικείται από 30,000 κατοίκους και είναι κτισμένη στα ανατολικά παράλια του νησιού.

 

Αρχαιολογικά ευρήματα αποδεικνύουν ότι το νησί κατοικείται από το 6000 π.Χ. Η πόλη της Χίου κτίστηκε από Ίωνες λίγο πριν το 1000 π.Χ. Μπορούμε λοιπόν να πούμε με βεβαιότητα ότι η ιστορία της πόλης ξεπερνά τα 3000 χρόνια.

 

Από την ίδρυση της μέχρι σήμερα γνώρισε περιόδους ακμής και παρακμής και η κάθε νέα οικοδόμηση της κάλυπτε τον ίδιο γεωγραφικό χώρο. Για το λόγο αυτό στη σύγχρονη πόλη, συνυπάρχουν και βρίσκονται σε αλλεπάλληλα στρώματα όλα εκείνα τα στοιχεία της μακροχρόνιας πορείας της και αποτελεί η Χίος -όπως και οι άλλες ελληνικές πόλεις- ζωντανή απόδειξη του Ελληνικού και Αιγαιακού πολιτισμού δια μέσου των αιώνων.

 

Κατά την αρχαιότητα η πόλη της Χίου γνώρισε περιόδους οικονομικής και πνευματικής ακμής. Θεωρείται πατρίδα του μεγαλύτερου ποιητή της αρχαιότητας, του Ομήρου. Ήταν διάσημη για το πανίσχυρο ναυτικό της, μεγάλο εμπορικό κέντρο με τεράστια συμβολή στις επιστήμες και στις τέχνες και αποτελούσε τη σπουδαιότερη πόλη της Ελληνικής Ιωνίας. Κατά τους Ρωμαϊκούς χρόνους η Χίος παρήκμασε αλλά κατά τη διάρκεια του Ελληνικού Βυζαντίου ανασυντάχθηκε και έγινε για μεγάλο χρονικό διάστημα μια από τις σπουδαιότερες επαρχίες του.

 

Το νησί της Χίου κατοικήθηκε από τα βάθη των αιώνων και οι παλαιότερες ενδείξεις προέρχονται από την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού. Σημαντικό ρόλο αρχίζει να διαδραματίζει στην Ιστορία της Χίου η εγκατάσταση των Ιόνων γύρω στο 1100 π.Χ. Οι Ίωνες που θεωρείται ότι κατάγονταν από την ηπειρωτική Ελλάδα, αποίκισαν μια σειρά από νησιά χτίζοντας πόλεις κατά μήκος των ανατολικών ακτών της Μικράς Ασίας. Σύντομα οι πόλεις αυτές ανέλαβαν πρωτεύοντα ρόλο στην εξέλιξη του Ελληνικού πολιτισμού. Είναι γενικά αποδεκτό ότι ο Όμηρος καταγόταν από τη Χίο και έζησε σε αυτήν τον 8ο αιώνα π.Χ. Στους επόμενους αιώνες από τη Χίο προήλθαν και άλλα σημαντικά ιστορικά πρόσωπα, όπως ο τραγικός ποιητής Ίων (5ος αι. π.Χ.), ο ιστορικός Θεόπομπος (4ος αι. π.Χ.), και αρκετοί σημαντικοί γλύπτες του 5ου και 6ου αιώνα π.Χ. Ένας από αυτούς, ο Γλαύκος, θεωρείται ότι ανακάλυψε τη συγκόλληση των μετάλλων.

 

Η Χίος σχημάτισε μια χαλαρή συνομοσπονδία με τις άλλες Ιονικές πόλεις-κράτη αλλά κατακτήθηκε από τους Πέρσες στα τέλη του 6ου αιώνα π.Χ. Η επανάσταση των Χιωτών και των άλλων Ιώνων οδήγησε στη ρήξη της Αθήνας με τους Πέρσες. Μετά τους Περσικούς πολέμους, η Χίος προσχώρησε στην Αθηναϊκή Συμμαχία, αλλά σύντομα θέλησε να απομακρυνθεί από την επιρροή των Αθηναίων. Η Αθήνα τιμώρησε τους απείθαρχους Χιώτες το 412 π.Χ. και η Χίος παρέμεινε προσδεμένη στο άρμα της Συμμαχίας ως την ανεξαρτησία της το 354 π.Χ. Ήταν όμως πλέον αργά, αφού πρώτα οι Μακεδόνες Έλληνες του Μεγάλου Αλεξάνδρου και μετά οι Ρωμαίοι κυριάρχησαν σε ολόκληρη τη Μεσόγειο, καταλαμβάνοντας και τη Χίο.

 

Με την εξάπλωση του Χριστιανισμού, η Ιστορία της Χίου συνεχίζεται κάτω από τη σκέπη της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας για πολλούς αιώνες, με εξαίρεση σύντομες χρονικές περιόδους κατά τις οποίες λεηλατήθηκε από τους Σαρακηνούς. Τον 13ο αιώνα, μετά την 4η Σταυροφορία, πρώτα οι Βενετοί και στη συνέχεια οι Γενουάτες εγκαταστάθηκαν στη Χίο. Η Χίος άνθισε κάτω από τους Γενουάτες, αλλά κατακτήθηκε το 1566 από τους Τούρκους. Το 1821 η Χίος μαζί με τη Σάμο συμμετείχε στην εθνική επανάσταση, αλλά τον επόμενο χρόνο οι Τούρκοι θεώρησαν ότι έπρεπε να τιμωρήσουν παραδειγματικά τη Χίο, σφάζοντας 25.000 άτομα και πουλώντας στα σκλαβοπάζαρα άλλους 80.000. Οι λίγοι Χιώτες που απέμειναν διασκορπίστηκαν στα άλλα νησιά και σε διάφορες πόλεις σε όλο τον κόσμο.

 

Αργότερα μέσα στον ίδιο χρόνο, ο Ναύαρχος Κανάρης ανατίναξε μέσα στο λιμάνι της Χίου τη ναυαρχίδα του τουρκικού στόλου σκοτώνοντας τον Ναύαρχο Καρά-Αλή και πολλούς άλλους Τούρκους. Γνωστοί άνθρωποι των τεχνών και των γραμμάτων, όπως ο Ντελακρουά και ο Ουγκώ απαθανάτισαν με την τέχνη τους τις μαρτυρικές στιγμές της σφαγής του 1822. Ένας ισχυρός σεισμός το 1881 άφησε επίσης πολλά θύματα στο νησί, αλλά στη συνέχεια η ζωή ξαναβρήκε σιγά - σιγά τον κανονικό ρυθμό της και το 1912 η Χίος επανενώθηκε και τυπικά με τον εθνικό κορμό.